Bestekken koppelen aan BIM

De markt is volop in beweging, maar er moeten nog wel wat stappen gemaakt worden

Van het traditionele bouworganisatiemodel, waarbij het door de opdrachtgever ontworpen en uitgewerkte gebouwontwerp op basis van een traditioneel Stabu-bestek wordt aanbesteed, is lang niet altijd meer sprake. Met de opkomst van het geïntegreerd organiseren van bouwprojecten en BIM, is er behoefte aan een andere manier van informatieoverdracht en het vastleggen van afspraken. Dit heeft dan ook gevolgen voor het schrijven van bestekken. Er is een omslag gaande van resultaats- / aanbod bestekken (Stabu-2) naar functioneel- / vraag bestekken of beter gezegd; specificaties. Maar welke besteksystematiek sluit het best aan bij het BIM? En wat is de beste manier om de bestekken aan het BIM te koppelen? Een verkenning van de mogelijkheden.

Besteksystematieken

Voor het schrijven van (bouwbestekken, zijn een drietal methodieken beschikbaar, namelijk: 

  • Stabu-2;
  • de elementensystematiek (NL/SfB/EcoQuaestor);
  • Stabu Bouwbreed - Bouwsystemen en installaties (BSI).

Stabu-2

De Stabu-2 systematiek gaat uit van werksoorten die tijdens de bouw plaatsvinden, zoals bijvoorbeeld betonwerk, timmerwerk en metselwerk. De meeste disciplines worden uitbesteed en uitgevoerd door onderaannemers, dit onder regie en verantwoording van de aannemer. Dit praktische systeem heeft nog steeds zijn waarde; immers deze manier van werken is nog steeds dagelijkse bouwpraktijk.

 

Elementensystematiek (NL/SfB/EcoQuaestor)

De elementensystematiek ordent objecten of een verzameling van objecten van een bouwwerk met een functionele en specifieke functie, zoals buitenwanden, buitenwandopeningen, vloeren en daken. Aan deze objecten worden onder andere de bijbehorende onderdelen, benodigde materiaal, arbeid, materieel, voorzieningen, hulpconstructies (technische oplossingen) gekoppeld. De elementensystematiek gaat uit van het ‘doos-in-doosprincipe’ en sluit hierdoor goed aan op het ontwerpproces, namelijk het kunnen clusteren van elementen en het werken van grof naar fijn.

 

Stabu Bouwbreed – Bouwsystemen en installaties (BSI)

BSI gaat uit van een systeem op basis van elementen, maar is in feite een ‘vermenging’ van Stabu-2 en de Elementensystematiek. De onderdelen c.q. technische oplossingen zijn niet consequent gekoppeld aan het desbetreffende element, maar kunnen op verschillende plaatsen in de systematiek voorkomen. Om dit te illustreren nemen we als voorbeeld de wijze waarop een vensterbank is opgenomen en geclassificeerd in de systematiek. De vensterbank is onder ‘02.08 Binnenwandafwerkingen’ ondergebracht en niet onder ‘02.04 Buitenwandopeningen’. Dit lijkt niet logisch, want als er geen buitenwandopening is dan heb je logischerwijs ook geen vensterbank nodig. Een ander voorbeeld is dat van een kantplank. In BSI staat deze onder het element ‘02.03 Buitenwanden / 02.03.01 Gemetselde buitenwand – baksteen’. Je kunt je afvragen waarom de kantplank in BSI niet onder ’02.05 Buitenwandafwerkingen’ of ‘02.04 Buitenwandopeningen’ is opgenomen? Verder lijkt het element (of is het hoofdstuk?) ‘02.19 Beschermlagen’ sterk op het oude Stabu-2 hoofdstuk 46 SCHILDERWERK.

De duidelijke scheiding tussen diensten, taken en producten van de diverse partijen in het BIM vervaagt, omdat we allemaal in hetzelfde model werken 

Welke systematiek sluit het beste aan bij BIM?

Wanneer we bestekken koppelen aan BIM, dan ligt het voor de hand om aan te sluiten op de wijze waarop het BIM is opgebouwd of op de classificatie van de objecten waarmee het BIM is opgebouwd. Waarom zouden we verschillende systemen en classificaties aan elkaar ‘knopen’? Waarom verschillende ‘talen’ spreken? Dit geeft alleen maar verwarring.

 

Het ligt het meest voor de hand om de elementensystematiek (NL/SfB) te gebruiken, omdat de meeste BIM-modellen in Nederland volgens deze systematiek zijn opgebouwd. Daarnaast wordt de NL/SfB ook gebruikt voor onder andere Conditiemeting van gebouwen (NEN 2767), Bouwkosten (NEN 2699), MJOP’s, PvE voor gebouwen (NEN 2658 + NPR), Nationale milieudatabase, NIBE, GPR, BREEAM en GreenCalc. Denk in dit kader ook aan BIM-afspraken en protocollen, zoals Nederlandse BIM Levels, Level 3 geïntegreerd bouwproces en life cycle van gebouwen, Levels of Detail (LOD), BIM informatieleveringsspecificatie (ILS), en open BIM-standaarden. Bovendien schrijft de BIM-norm van het Rijksvastgoedbedrijf de NL/SfB systematiek voor. Bijkomend voordeel is dat de SfB-systematiek (beperkt) internationaal wordt toegepast.

 

Bij EGM pionieren we al enige jaren met bestekken op basis van de elementensystematiek (NL/SfB) en we hebben deze wijze van specificeren met succes in bouwprojecten toegepast.

Wie koppelt bestekken aan het BIM?

Een interessante vraag is wie de specificaties of het bestek koppelt aan de objecten in het BIM. Dit kan volgens ons de bestekdeskundige, de modelleur of de BIM-manager zijn. We zien hier mogelijk een (gedeeltelijke) verschuiving van de taken van de bestekdeskundige naar die van de modelleur of BIM-manager. De duidelijke scheiding tussen de taken en producten van de diverse partijen en/of adviseurs vervaagt in het BIM, omdat we immers allemaal in hetzelfde model werken. Dit vraagt om duidelijke afspraken over taken en verantwoordelijkheden.

 

Koppeling bestekken aan BIM

De koppeling van bestekken aan het BIM kan op verschillende manieren, namelijk:

  • Los van het BIM, de koppeling bestaat uit overeenstemmende classificaties tussen bestekteksten en BIM elementen (objecten);
  • De bestekteksten zijn ‘fysiek’ gekoppeld aan de BIM elementen;
  • De bestekteksten zijn opgenomen in het BIM.

Koppeling bestekken los van het virtuele gebouwmodel

Bij deze methode dienen de classificaties van objecten in het BIM overeen te komen met die van de bestekteksten. EGM gebruikt Revit voor het bouwen van een BIM en Kubus Spexx voor het samenstellen van bestekken. Vanuit Revit kunnen exportbestanden worden gegenereerd van de objecten (classificaties), die in het BIM zijn gemodelleerd. Deze kunnen in Kubus Spexx worden ingelezen en vertaald worden naar een bestek. Omgekeerd is dit ook mogelijk: de classificaties kunnen op een slimme wijze worden gekoppeld aan het object in BIM. Deze koppelingen blijven intact wanneer het BIM wordt geëxporteerd naar een IFC-bestand. Door middel van een IFC-viewer kan de opdrachtgever en/of de gebruiker de relaties tussen objecten in het BIM met de bijbehorende bestekteksten zichtbaar maken. Deze methode van koppelen is niet dynamisch.

 

Bestekken gekoppeld aan het virtuele gebouwmodel
Hierbij kunnen bestekteksten gekoppeld worden aan het BIM door gebruik van een webbased platform. Het bestek wordt dan online opgeslagen, waarna de bestekteksten worden gekoppeld door middel van een hyperlink aan de objecten in het BIM. Deze methode van koppelen is niet dynamisch en de bestekspecificaties zijn gewijzigd in platte tekst (niet intelligent). Een voordeel is dat de hyperlinks intact blijven als er een IFC-export van het BIM wordt gemaakt. Voor zover bij ons bekend, hebben softwarefabrikanten momenteel nog geen werkbare producten op de markt gebracht, die een directe dynamische tweezijdige koppeling tussen bestek en het BIM mogelijk maken.

 

Bestekken in het virtuele gebouwmodel

Bestekteksten kunnen in het BIM opgenomen en gekoppeld worden aan de objecten. Deze methode is wel dynamisch, maar stuit op een aantal praktische bezwaren: De bestanden van BIM-modellen van met name grote projecten zijn vaak dusdanig groot, dat het niet wenselijk is om nog meer informatie aan het model toe te voegen. Verder worden over het algemeen niet alle gebouwonderdelen in het BIM gemodelleerd. Het gaat hierbij vooral om afwerkingen en onderdelen van buitenwand- en binnenwandopeningen. Daarnaast worden in bestekken meestal ook algemene bepalingen opgenomen, zoals aanvullende bepalingen op algemene voorwaarden (UAV, UAV-GC etc.) en technische bepalingen. Bovendien moeten bestekteksten regelmatig ge-update worden om te waarborgen dat deze voldoen aan de vigerende wet- en regelgeving, normen en de huidige stand van de techniek. Wanneer bestekken in het virtuele gebouwmodel gekoppeld worden is dit minder praktisch en beheersbaar.

Bestekken koppelen aan BIM: de toekomst

Het koppelen van bestekken aan BIM is volop in ontwikkeling. Belangrijk hierin is de marktvraag, waarbij opdrachtgevers, fabrikanten en softwareleveranciers een belangrijke rol spelen.

De duidelijke scheiding tussen diensten, taken en producten van de diverse partijen in het BIM vervaagt omdat we allemaal in hetzelfde model werken. Dit vraagt om duidelijke onderlinge afspraken. Bimmen is tenslotte samenwerken. Kortom, er moeten nog wel wat stappen gemaakt worden.

We volgen de ontwikkelingen op de voet, participeren in de ontwikkeling van nieuwe pakketten met sofware-leveranciers, onderzoeken de mogelijkheden om zelf koppelingen te maken en delen onze ervaringen. Op basis hiervan kunnen we wel de (voorzichtige) conclusie trekken dat naar ons idee bestekteksten dynamisch gekoppeld moeten zijn aan het virtuele gebouwmodel.

 

In de toekomst zal er steeds vaker worden aanbesteed op basis van IFC-modellen met bijbehorende projectverklaring. Ook binnen EGM zullen wij  binnen afzienbare tijd meerdere projecten op deze manier  in de markt zetten. Zo dragen we bij aan de ontwikkeling van producten en kunnen we onze opdrachtgevers en gebruikers nog beter van dienst zijn.